Η Κρίση των Ιμίων

Η κρίση των Ιμίων υπήρξε μία από τις πιο οξείες στιγμές στις ελληνοτουρκικές σχέσεις μετά το 1974. Σε διάστημα λίγων εβδομάδων, ένα φαινομενικά «τεχνικό» ζήτημα ναυτικού ατυχήματος εξελίχθηκε σε μείζονα διπλωματική και στρατιωτική αντιπαράθεση, με απώλειες, αμοιβαίες κινήσεις επίδειξης ισχύος και μια εύθραυστη αποκλιμάκωση που άφησε βαθύ αποτύπωμα στη στρατηγική του Αιγαίου. Το γεγονός καθόρισε την ατζέντα αποτροπής, την αντίληψη κινδύνου και το λεξιλόγιο της περιφερειακής ασφάλειας για τα επόμενα χρόνια, εισάγοντας όρους όπως οι «γκρίζες ζώνες».

Η περίοδος από την 25^η Δεκεμβρίου 1995 μέχρι και τα ξημερώματα της 31^ης Ιανουαρίου 1996 μπορεί να χαρακτηριστεί ως μια από τις χειρότερες πολιτικά περιόδους του σύγχρονου ελληνισμού. Η τότε Ελληνική κυβέρνηση, άτονη, άβουλη αλλά και χωρίς ξεκάθαρο στόχο στην τεχνικά δημιουργημένη κρίση, πέφτει σε σειρά στρατηγικών λαθών που είχαν ως αποτέλεσμα να δημιουργηθούν, κατά τους Τούρκους, γκρίζες περιοχές στο Αιγαίο πέλαγος.

Το χρονικό της κρίσης και πως αυτό εξελίχθηκε μέσα σε 37 ημέρες έχει ως εξής:

25 Δεκ 1995 – Το τουρκικό φορτηγό πλοίο Figen Akat προσαράζει στη βραχονησίδα ανατολική Ίμια. Το Λιμεναρχείο Καλύμνου στέλνει ρυμουλκό, για να βοηθήσει το πλοίο, αλλά ο Τούρκος πλοίαρχος αρνείται τη βοήθεια, υποστηρίζοντας ότι βρισκόταν σε τουρκική περιοχή και ότι οι μόνες αρμόδιες είναι οι αρχές της χώρας του.

Ενημερώνεται το Υπουργείο Εξωτερικών και αυτό με τη σειρά του γνωστοποιεί το γεγονός στο τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών επισημαίνοντας ότι χωρίς ρυμουλκό, το τουρκικό πλοίο θα κινδυνεύσει. Το τουρκικό υπουργείο εξωτερικών διαμηνύει στις 27 Δεκεμβρίου, ότι ανεξάρτητα του ποιος θα βοηθήσει το πλοίο, υπάρχει θέμα κυριαρχίας με τις βραχονησίδες Ίμια.

Δύο ελληνικά πλοία ρυμουλκούν το τουρκικό φορτηγό και το οδηγούν στο λιμάνι Κιουλούκ της Τουρκίας.
Το πρωί της 28ης Δεκεμβρίου, ένα τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος συντρίβεται στα ελληνικά χωρικά ύδατα, στην περιοχή της Λέσβου, ύστερα από εμπλοκή με ελληνικά μαχητικά. Με ελληνική βοήθεια, ο τούρκος πιλότος διασώζεται.

Το τουρκικό ΥΠΕΞ προβαίνει στην εξής διακοίνωση: «Οι βραχονησίδες Ίμια είναι καταχωρημένες στο κτηματολόγιο Μουγκλά του νομού Μπουντρούμ (Αλικαρνασσού) και ανήκουν στην Τουρκία», με το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών, μία μέρα αργότερα να απορρίπτει την τουρκική διακοίνωση.
Στις 15 Ιανουαρίου, ο πρωθυπουργός Ανδρέας Παπανδρέου παραιτείται λόγω ασθένειας. Η κοινοβουλευτική ομάδα του ΠΑΣΟΚ εκλέγει τον Κωνσταντίνο Σημίτη, πρωθυπουργό της Ελλάδας, στις 19 Ιανουαρίου του 1996.

Στις 26 Ιανουαρίου, ο δήμαρχος της Καλύμνου, Δημήτρης Διακομιχάλης, συνοδευόμενος από τον αστυνομικό διευθυντή Γ. Ριόλα και τρεις κατοίκους του νησιού υψώνει την ελληνική σημαία σε μία από τις δύο βραχονησίδες.

Την επόμενη μέρα, δύο δημοσιογράφοι της εφημερίδας «Χουριέτ» μεταβαίνουν με ελικόπτερο στη Μεγάλη Ίμια. Υποστέλλουν την ελληνική σημαία και υψώνουν την τουρκική, με το γεγονός να προβάλλεται σε τουρκικό τηλεοπτικό κανάλι.
Η Ελλάδα απαντά ταχύτατα με το περιπολικό του Πολεμικού Ναυτικού «Αντωνίου» να κατεβάζει την τουρκική σημαία και να υψώνει την ελληνική. Η εντολή ήταν να υποσταλεί η τουρκική σημαία, μόνο.
Το ίδιο βράδυ της 28ης Ιανουαρίου, άγημα ανδρών των ΟΥΚ του Πολεμικού Ναυτικού αποβιβάζονται στη βραχονησίδα για να φρουρούν την ελληνική σημαία.

Σε τηλεφωνική του επικοινωνία με τον Αμερικανό Πρόεδρο Μπιλ Κλίντον, ο πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης εκφράζει την θέση ότι η Ελλάδα δεν επιθυμεί την ένταση, αλλά εφόσον προκληθεί, θα αντιδράσει δυναμικά. Η κυβέρνηση δηλώνει έτοιμη να αποσύρει το άγημα, όχι όμως και υποστείλει την ελληνική σημαία. Στα Ίμια σπεύδουν τα πολεμικά πλοία «Ναυαρίνο» και «Θεμιστοκλής». Ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών δεν αποδέχεται την ελληνική πρόταση
29–30 Ιαν 1996 – Κλιμάκωση: ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις Ελλάδας–Τουρκίας αναπτύσσονται στην περιοχή. Έντονη αναχαίτιση/παρακολούθηση σε θάλασσα και αέρα.
Νύχτα 30 προς 31 Ιαν 1996 – Στις 01:40 τουρκική ειδική μονάδα (SAT) αποβιβάζεται στη Ανατολική Ίμια. Οι ελληνικές δυνάμεις παραμένουν στη Δυτική Ίμια. Η κρίση κορυφώνεται με αντιπαράταξη σε μικρή απόσταση.
31 Ιαν 1996, ~05:30 – Ελληνικό ελικόπτερο AB-212 του ΠΝ, ίπταται των βραχονησίδων για να διαπιστώσει αν πράγματι υπάρχουν Τούρκοι στρατιώτες. Στις 04:50 το πλήρωμα του ελικοπτέρου αναφέρει ότι εντόπισε περίπου 10 Τούρκους στρατιώτες. Δίνεται εντολή να επιστρέψει στη βάση του κι ενώ πετά αναφέρει βλάβη και χάνεται από τα ραντάρ. Αργότερα, ανασύρονται νεκρά και τα τρία μέλη του πληρώματος, ο υποπλοίαρχος Χριστόδουλος Καραθανάσης, ο υποπλοίαρχος Παναγιώτης Βλαχάκος και ο αρχικελευστής Έκτορας Γιαλοψός.
Παρέμβαση ΗΠΑ – Εντατική διαμεσολάβηση και συμφωνείται το «no ships, no flags, no troops» (χωρίς πλοία, σημαίες, στρατεύματα).
Αποκλιμάκωση – Σταδιακή αποχώρηση δυνάμεων, επάνοδος στο status quo ante (χωρίς σημαίες/στρατεύματα επί των βραχονησίδων).
Μετέπειτα – Παραμένει διαφωνία ερμηνείας για το καθεστώς και εμφανίζεται ο όρος τουρκικών «γκρίζων ζωνών». Η κρίση αφήνει βαθιά ίχνη στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και στην αποτρεπτική στάση στο Αιγαίο.

Τα Ίμια δεν είναι μόνο μια δύσκολη μνήμη είναι υπόμνηση ευθύνης. Το Αιγαίο είναι ελληνικό και οφείλουμε, με ψυχραιμία και αποφασιστικότητα, να το υπερασπιζόμαστε καθημερινά: με αποτροπή, ισχυρούς θεσμούς, ετοιμότητα στο πεδίο και σεβασμό στο διεθνές δίκαιο. Με εθνική ενότητα και καθαρό σχέδιο, θα αγωνιστούμε για να παραμείνει έτσι—ασφαλές, σταθερό και αδιαπραγμάτευτα ελληνικό.

Για τη μελέτη των γεγονότων και περαιτέρω εμβάθυνση έχουν κυκλοφορήσει αρκετά βιβλία για την κρίση των Ιμίων. Πιο κάτω μπορείτε να δείτε μερικά:

«Ίμια: Τα απόρρητα τηλεγραφήματα των Αμερικανών» — Αθανάσιος Έλλις, Μιχάλης Ιγνατίου, Εκδ. Λιβάνη. Επεξεργασία αμερικανικών εγγράφων/τηλεγραφημάτων για την κρίση.
«Η κρίση στα Ίμια (1996)» — Πάνος Χαρ. Μανιατόπουλος. Σύγγραμμα (ελεύθερη ψηφιακή έκδοση) με ιστορική αποτύπωση γεγονότων.
«Ίμια 1996» — Εκδ. Σταμούλης. Διεθνολογική ανάλυση της κρίσης και της έννοιας «γκρίζων ζωνών».